Wat leert ons de ophef over de weinig verheffende opera ‘Sancta’? Sowieso is er de nogal ongelukkige timing het blasfemisch stuk tijdens de Goede Week op te voeren. We kunnen begrip opbrengen voor de al lang op voorhand geplande opvoering en voor de agenda van de uitvoerders. En we hebben leren leven met het feit dat de vakantie bij velen primeert op de gedachte aan de ware betekenis van het Paasgebeuren. Dat bisschop Bonny in zijn opiniestuk voor De Standaard stelt ‘diep gekrenkt’ te zijn, zullen niet enkel gelovigen kunnen plaatsen. Dat Florentina Holzinger een gevierd spektakelmaker is binnen artistieke kringen valt niet te ontkennen. Toch blijft de vraag schommelen of het inmiddels niet hopeloos passé is om al wat katholiek smaakt met de cultuurkarwats te lijf te gaan.
Zou men spotten met de islam, bijvoorbeeld tijdens de ramadan? Ja, maar daarin zijn we als getraumatiseerde ex-katholieken of trotse atheïsten niet in grootgebracht, hoor je dan. Wij slaan liever Mariabeeldjes aan flarden, verklaren StuBru-helden hun mislukt stuntfilmpje. En is al dat bloot nog nodig nadat Jan Fabre alle bloteriken al op een hoop heeft gegooid? Gelukkig ging hij extreem respectvol om met zijn dansende deernen.. Persoonlijk betreuren wij geen naakt op het podium, al was het maar om de voyeurs, de exhibitionisten, de brave K3-huisvaders en de progressieve stoer-doeners te plezieren. Wat valt te zien in Sancta?
Paul Hindenmith bracht in 1922 zijn schandaaltoneel ‘Sancta Susanna’ over een hitsige non op de bühne. Later zouden de nazi’s het klasseren als Entartete Kunst en dus verbieden. Florentina Holzinger nam dit stuk als basis voor een kijk op de kerkpraktijken vanuit de vrouwelijke identiteit. Martelaarschap, masochisme en misogynie waren volgens de maakster op zijn minst vrouwonvriendelijk. Het onderdrukkende patriarchaat, de verdrongen seksualiteit en de vijandschap tegenover vrouwelijke lichamelijkheid barsten open bij de zich bevrijdende non Susanna, aldus Holzinger. Sancta wordt opgevoerd als een soort eredienst met erotische uitspattingen en een wegdansen van schuldbesef als een zuivering van het zelf.
Halfnaakte nonnen op rolschaatsen, een vrouwelijke dwerg als paus, kletsen op de blote bips van de stoute nonnen door een vrouwelijke Jezus, veel nepbloed, wijn dat bloed wordt, luid boorgeluid, Bach naast metal en techno, maar de professionele zangers doen onverstoord hun ding. De schokeffecten helpen de geest te openen, heet het. In vorige werken van Holzinger zoals ‘Ophelia’s Got Talent’ zag je een zwaardzwelger aan het werk, werden er tattoos gezet op bereidwillige toeschouwers en bevalt een dwerg bloederig van slakken. In ‘A Divine Comedy’ bevredigt een dame zich zo langdurig dat het wel een klaarkomende emoe lijkt en bestrijken de spelers een wand met bloed en excrementen. Het is maar dat u het weet: Florentina schopt graag keet. In Stuttgart werden bezoekers onwel en protesteerde een vijftigtal mensen aan de theateringang. Berlijn en Wenen juichten haar toe en overal was de opera op slag uitverkocht. Dat is ook het geval in de Antwerpse Opera.
Voor ons mag een komiek alles door de mangel halen, want ‘de gedachten zijn vrij’. Zo mag ook de artistieke vrijheid verre horizonten verkennen en het gemoed van de toeschouwer omwoelen. Voor ons part is vooral het vormaspect discutabel, maar is dat niet meestal zo?
Spotten met de kudde van de Heer is van alle tijden. Lees de Middeleeuwse schotschriften, de pikante pamfletten vanaf er drukkunst ontstond of grensverleggende films tot en met de stand up komedianten toen ze nog niet bedreigd werden. Ach, elke rel doet wel iemands kassa rinkelen, zeggen sommigen. En als rechts reageert, kan links verontwaardiging over preutsheid en tirannie spuien alsof ze zelf op de scene staan. OperaBallet Vlaanderen dat na de recente fusie met het Antwerp Symphony Orchestra samensmolt tot de grootse culturele instelling van het land, kan heus niet vergeleken worden met een huis zoals pakweg de KVS in Brussel die is uitgegroeid tot een regelrechte activistische agitprop-tempel, getooid met wapperende diversiteitsbanieren en ‘progressief’ gestaalde medewerkers. Dat er echter kritische bedenkingen worden geuit over de publieke kostprijs van een project als Sancta is niet zo abnormaal als naakte nonnen die balanceren op een scheve schaats. Ook de balans moet kloppen bij een culturele kopstoot. Enfin, we kijken al uit naar ‘Het wordt heet voor de Profeet’ over het moslimparadijs waar niet de 72 maagden de martelaren ontvangen, maar een licht opgeblazen maagd van 72. Luchtig en zeer luidruchtig. Zal wel rimpelloos verlopen.
Johan Steels
