Ach, beste lezers van ’tScheldt, daar heb je het weer: de VRT die zich opeens profileert als de grote AI-sheriff van Vlaanderen. “AI Check: Echt of Nep?” heet de nieuwe quiz op hun site. Een spelletje voor de brave burger die niet meer weet of die foto van de premier met een biertje in de hand nu écht is of uit een of andere siliconen-droom van ChatGPT komt. Doe mee, test je skills en word een echte factchecker, roepen ze. Met een knipoog naar Tim Verheyden die in een filmpje uitlegt hoe je vingers telt en op rare oren let. Bravo, VRT. Eindelijk iets nuttigs, of toch?
Kijk, ik ben Karel de Bijter, 65 lentes jong, gepensioneerd ambtenaar uit Moddergat nabij Brugge. Ik heb in mijn leven meer factchecks gedaan dan de VRT in een heel jaar: van de burgemeester die beloofde dat de riolering eindelijk klaar zou zijn (nog altijd niet, jongens) tot de EU die ons weer eens een nieuwe belasting in de maag splitst onder het mom van “groene transitie”. Dus toen ik die VRT-pagina opende, dacht ik: dit wordt lachen. Of toch niet?
Want laten we het eens factchecken, op z’n Karel’s. Eerst het nieuws zelf: ja, het bestaat echt. Geen AI-hallucinatie. Je krijgt een reeks beelden voorgeschoteld – een zittende kat die te perfect is, een politicus met zes vingers, een demonstratie in Iran die verdacht veel op Fortnite lijkt – en je mag raden: echt of nep? VRT NWS claimt dat ze ons wapenen tegen desinformatie in het AI-tijdperk. Mooi, hè? De openbare omroep, betaald met onze belastingcenten, leert ons nu hoe we de leugens van Big Tech moeten spotten. Terwijl ze zelf jarenlang nieuws hebben gepusht dat zo nep aanvoelde als een Duvel zonder alcohol.
Hier komt de bijtende twist, vrienden. Want factcheck nummer één: de VRT heeft zelf al jaren een AI-probleem, maar dan zonder algoritme. Noem het VRT-AI: Ambtenaren-Illusies. Herinner je je de begrotingsdebatten nog? Of de taalstrijd die plots “opgelost” was? Of die reportages over “diversiteit” waarbij de gemiddelde Moddergat-burger plots een exotische minderheid werd in zijn eigen dorp? Dat was geen Midjourney, dat was pure menselijke creativiteit – of moet ik zeggen: creatieve boekhouding met de waarheid. En nu komen ze ons vertellen dat wíj de vingers moeten tellen? Terwijl hun eigen nieuws soms zo vervormd is dat zelfs een bot zou zeggen: “Error 404, realiteit niet gevonden.”
En dan de hypocrisie, jongens. VRT NWS checkt al jaren fake news, maar alleen als het past in het narratief. Een viraal filmpje van een boer die zijn tractor in de fik steekt? Factcheck! Maar een minister die belooft dat de energieprijzen dalen terwijl de factuur hoger is dan de Eiffeltoren? Ach, dat is “context”. Nu ineens een quiz over AI-beelden. Waarom? Omdat de kiezer straks misschien een deepfake van Bart De Wever ziet die een pint drinkt met de N-VA-voorzitter van de toekomst? Of omdat de EU straks een nieuwe verordening uitrolt: “AI moet gelabeld worden, behalve als wij het doen”?
Ik heb de quiz zelf gedaan, vanuit mijn luie zetel in Moddergat. Eerste beeld: een perfecte Brugse burgemeester die glimlacht als een engel. Nep, dacht ik. Fout. Tweede: een waterkanon in Teheran dat verdacht veel op een Fortnite-skin lijkt. Echt, volgens VRT. Of was het omgekeerd? Na vijf rondes had ik een score van 60 procent. Niet slecht voor een ouwe vent die nog met een Nokia 3310 belt. Maar de echte les? Je kan AI-beelden spotten, maar de échte neppe beelden – die van de politiek, de media en de ambtenarij – die blijven onzichtbaar. Geen tool ter wereld telt de vingers van een Eurocrat die ons weer een klimaatbelasting aansmeert.
Dus doe gerust mee aan die VRT-quiz, beste lezer. Leer tellen, leer kijken, leer twijfelen. Maar vergeet niet: terwijl jij zit te raden of die kat écht spint of digitaal miauwt, zitten de echte illusionisten in Brussel en Brussel II (de VRT-studio’s) gewoon door te gaan met hun dagelijkse show. “Echt of nep?” vraag ik dan. Voor mij is het antwoord klaar: allebei even nep, maar de VRT-versie kost ons meer dan een abonnement op Midjourney.
En nu ga ik een echte Duvel drinken. Geen AI-bier, geen factcheck nodig. Proost, en blijf bijten.
Karel de Bijter
(Wordt vervolgd in de kroeg van Moddergat)
