De Amerikaanse actrice Ethel Barrymore zei ooit dat de beste tijd om vrienden te maken, is wanneer je ze nog niet nodig hebt. Ons uitstelgedrag wordt elk jaareinde weer eens duidelijk wanneer we de lijstjes overschouwen van beste boeken die we niet hebben gelezen. Bij de viering van een geboorte uit de Hoogste kringen in de laagste omstandigheden ontpopt zich altijd weer een moment om stil te staan over het verloop en het geloop van onze levensloop.
De mens heeft in de voorbije millennia zoveel vooruitgang geboekt, vinden sommigen. Kijk maar naar het welvaartniveau: er zijn nu net iets meer aardbewoners met obesitas dan dat er uitgehongerde zijn. Wie zich bewust uithongert gebruikt zijn centen voor dure therapie. Richting de einder van steeds meer vreest de hedendaagse mens steeds meer een einde.
Geneeskundige acrobatieën en palliatieve verdoving redden ons van de bestaansrauwheid van weleer, maar hoe verdoof je spirituele pijn? Misschien herinnert leed ons eraan dat een wending van de steven aan de orde is. Volgens de Boeddha is de vasthoudendheid van het ego aan versleten emoties en materiële leegte de reden van onze ontreddering. Redding ligt in het zich onthechten. Lessen zijn er genoeg. Een boom zonder wortels groeit niet tot in de hemel, dat beseffen steeds meer Westerlingen met een dwingende behoefte aan zelfhaat.
De psychologie van het zelfbewustzijn van William James toonde al in de 19de eeuw aan dat de mens in staat is de kijk op zichzelf te kneden, zijn daden te sturen en innerlijk te groeien. Als er een Blijde Boodschap in de wereld is gekomen met de geboorte van Jezus, dan blijft die na 2000 jaar nog steeds het bevrijdende inzicht dat verlossing mogelijk is. De goddelijke krachten doen het niet in onze plaats; we kunnen het makkelijk zelf doen door aanvaarding.
De mystieke traditie blijft een lichtend baken – hoe overwoekerd ook door vervlakking – dat in universele middens troost en kennis biedt. Binnen het christelijke weefsel wordt de grootse ontdekking bewaard en doorgegeven, namelijk dat de mens met Kerstmis een voorbeeld krijgt geschonken. Jaar na jaar een aanmoediging om het eens te proberen geloven. Het zou zonde zijn het niet te wagen. Je hoeft niet in God te geloven om op Hem te kunnen rekenen.
Marjolein Kempenaere
