Beste lezer, tijdens de laatste 7 dagen voor Kerstmis brengen we elke dag één deel van een 7-delige novelle van Dokter Marek.

Het laatste deel verschijnt symbolisch op Kerstdag.

Lees deel 1 HIER

Lees deel 2 HIER

Lees deel 3 HIER

Lees deel 4 HIER

**

Deel 5  – Fake News

**

“If you don’t watch the news, you are uninformed. If you do watch the news, you are misinformed.” De Dokter gebruikt deze quote wel vaker. Er is een stukje van Denzel Washington die dit zegt aan een journalist/papparazi, en die uitspraak is meer dan juist. Naar traditie in deze kerstreeks kijkt de Dokter even terug in de tijd. De constante is dat de media altijd aan meningsvorming en indoctrinatie gedaan heeft, het verschil met de jeugdjaren van de Dokter is dat er toen nauwelijks een mogelijkheid was om de leugens eenvoudig te doorprikken, en dat er nog een beetje verschil was tussen de verschillende strekkingen. Je wist dat De Morgen extreem links was, je wist dat De Standaard katholiek-centrum rechts was en Het Pallieterke rechts. Je kon op de hoogte zijn van de manipulatie, maar hoe kon je dat verkondigen aan de wereld? Dit schrijven en publiceren in ‘tScheldt lijkt wel een beetje op “preaching to the choir”, maar als er ook maar één extra lezer daardoor wakker gemaakt wordt, is het de moeite waard.

De Dokter geeft grif toe dat ook hij vroeger niet beter wist. Je mening werd gevormd door het nieuws dat je keek en las. De Dokter heeft dat ondervonden toen hij in het kader van het verbeteren van zijn beheersing van het Frans een tijdje een abonnement had op Le Soir. Door die krant elke dag te lezen kon je pas voelen hoe anti-Vlaams die was, en nog steeds is. Pas door het weer overschakelen naar De Standaard voelde hij zich weer een beetje thuis. We spreken hier over de tijd dat AVV-VVK nog trots op de voorpagina stond. De verloedering van die krant tot partijblad van communistisch Groen heeft de Dokter niet meegemaakt, wegens stopzetten van zijn abonnement.

De Dokter zijn fascinatie voor WO2 is er gekomen door zijn papa, die als jongetje de oorlog meemaakte, en nadien elk jaar voor de buis zat bij de uitzending van The Longest Day, A Bridge Too Far, The Battle of the Bulge, en nog een reeks andere films en documentaires. De Dokter keek graag mee, en zijn interesse piekte door de geweldige reeksen die Maurice De Wilde maakte over de collaboratie, de repressie en dergelijke meer. Gelukkig staan die afleveringen, voorlopig althans, nog op VRT Max. Die zouden verplichte kost moeten zijn voor journalisten in spe. Kunnen ze zien hoe ze zich moeten inwerken in een dossier, en mensen moeten interviewen. De reportage van De Wilde en het gesprek over en met Degrelle is legendarisch.

Even ter verduidelijking voor de Dokter verder gaat: het is meer dan OK voor een zender of krant om een bepaalde ideologische strekking te hebben. Alleen mag dat enkel duidelijk zijn via de editorialen en opiniestukken die verschijnen in de krant. Niet via al de andere reportages en artikels, die horen objectief en neutraal te zijn. Laat het nu net daar zijn waar het schoentje wringt. Uiteraard zorgt dat voor frustratie bij de politici van de partijen die zich benadeeld voelen. Zo erg zelfs dat ze gewerkt hebben aan de oprichting van Vlaanderens eerste commerciële zender in februari 1989: VTM. De politici van N-VA en Vlaams Belang klagen tot op de dag van vandaag nog steen en been, terecht overigens, over de verschillende behandeling. De vraag kan dan gesteld worden wat de vertegenwoordigers van die partijen dan doen in de raad van bestuur van de VRT? De Dokter kan zich ook nog herinneren dat de N-VA altijd fel tekeer ging tegen de miljoenen € die de media in België gesubsidieerd krijgen. Vreemd genoeg is daar vandaag niet veel meer van te merken. Een gewillige pers mag blijkbaar wat kosten voor de nieuwbakken Belgicistische partij.

Hoe gaat deze manipulatie in zijn werk? Er zijn verschillende manieren, te beginnen met de meest duidelijke: fake news. De Dokter valt in herhaling, vroeger was het bijzonder moeilijk om dit aan te kaarten. Nu is het doorprikken van het narratief bijna kinderspel geworden. In het recente nieuws waren een aantal flagrante voorbeelden, althans voor de volgers via sociale media. Traditionele pers bracht dit nauwelijks, uiteraard omdat ze betrokken partij zijn.

De gerenommeerde BBC, baken van wat ooit journalistieke betrouwbaarheid was, is ontmaskerd, ze is met de billen bloot gegaan. Er was een klokkenluider voor nodig om dit officieel te bevestigen. Een reportage van het programma Panorama heeft een speech van Donald Trump zo geknipt en geplakt dat het lijkt alsof hij zijn aanhangers op 6 januari 2021 opriep om het Capitool te bestormen, terwijl de echte volledige speech net het tegenovergestelde deed. Dat is geen oeps, foutje meer, maar bewuste manipulatie en framing. We zouden hier kunnen stellen dat de VRT zich in goed gezelschap bevindt, want “Amerikakenner” Björn Soenens deed net hetzelfde in september 2024 voor een reportage in Terzake. Hij knipte een toespraak zo zorgvuldig alsof het leek dat Donald Trump verkondigde dat er een bloedblad zou volgen bij de herverkiezing van Joe Biden. Dat het in werkelijkheid enkel ging om een economisch bloedblad voor de auto-industrie was blijkbaar bijzaak voor Soenens. Donald Trump blijkt een populair voorbeeld voor het brengen van fake news. Recent verscheen er een foto in Het Nieuwsblad van Trump, rechtstaand achter zijn bureau. De indruk werd gewekt dat hij onverschillig was toen iemand onwel werd. Wie de beelden gezien had, kon vaststellen dat Trump eerst ging kijken, en dan een stap terugnam toen er mensen die persoon al aan het helpen waren.

Oorlogsverslaggeving lijkt ook een geliefde moment om fake news te brengen. Ook hier treffen we de BBC aan, met een verslaggever die zich klaarblijkelijk in een bijzonder gevaarlijke situatie bevindt in 2022 in de buurt van de stad Irpin, Oekraïne. Jeremy Bowen brengt verslag uit van artilleriebeschietingen door het Russische leger en ligt verscholen. De aandachtige kijkers zagen echter in de verte een gehurkt oud vrouwtje. In het fragment is te zien dat het vrouwtje even komt kijken of alles in orde is, tijdens de beschietingen. Zo gevaarlijk zal het dan wel niet geweest zijn. Zelfde verhaal bij de VRT. In oktober 2010 monteerde journalist Robin Ramaekers geluid van geweerschoten opgenomen tijdens een ander fragment, om te doen uitschijnen dat de situatie gevaarlijk was. Reportages van stormen en orkanen zijn hier ook favorieten. Er is een hilarisch filmpje waar een reporter in jas alle moeite van de wereld moet doen om zich recht te houden, tegen de zogezegde stormwind. Ook hier kan je in de achtergrond zien hoe 2 jonge mannen in t-shirt en short gewoon een wandelingetje maken, ongehinderd en al zeker niet vechtend tegen de wind. Er is ook de klassieke truc met de camerahoek. In maart 2021 bracht de NOS een reportage over de protesten tegen de coronamaatregelen. Het frontale beeld bracht de verslaggever in zicht voor wat blijkt een enorme menigte te zijn. Het zijaanzicht van dezelfde situatie brengt echter enkel in beeld dat er 20-30 mensen aan het protesteren zijn. De verslaggeving rond statistieken rond criminaliteit in de VS past ook in dit plaatje. De media focust als een havik op geweld tegen zwarten en latino’s, door blanke politie-agenten. Het beeld wordt zo gemaakt dat er een bewuste campagne is. De statistieken tonen echter dat het geweld vaker gepleegd wordt door zwarten en latino’s, in plaats van blanken. Het aantal slachtoffers van politiegeweld wordt door mensen op deze manier grof overschat in vergelijking met de echte cijfers. Indoctrinatie van de bovenste plank.

Gelukkig zijn er tegenwoordig genoeg alternatieven voor mensen die het nieuws willen volgen. Sinds de opkomst van sociale media zijn er al een aantal mensen die we kunnen indelen in de groep van burgerjournalisten. Mensen die zelf nieuws maken en brengen. Dat begon in de vorm van blogs, berichten op Twitter en Facebook. Sinds de komst van krachtige smartphones en ander digitaal materiaal, is het tegenwoordig mogelijk om met een minimum aan technische kennis een eigen kanaal te starten. Denk maar aan FikFak News gebracht door Dirk Theuns, of aan de podcast van Steven Arrazola de Oñate. Eigenlijk is er tegenwoordig geen enkel geldig excuus meer voor mensen die niet geïnformeerd of verkeerd geïnformeerd zijn. Alternatieven genoeg.